Godziny zwiedzania: poniedziałek - piątek 9:00-16:00
W 1980 roku, Marita Benke-Gajda, z wykształcenia architekt wnętrz z dyplomem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, odnalazła swoje artystyczne powołanie w ceramice. Dziś może poszczycić się niezwykłym dorobkiem w tej dziedzienie. Z niezrównanym mistrzostwem tworzy małe formy rzeźbiarskie, rzeźby monumentalne, ceramiczne obrazy, zdobienia i detale, projektuje formy użytkowe i dekoracyjne. Wykorzystuje kamionkę, porcelanę i glinę szamotową. Sama komponuje szkliwa. Po inspiracje sięga do natury, sfery sacrum i życia duchowego, świata baśni i fantazji oraz własnych emocji. Patrząc na jej ceramiczne dzieła, nabiera się przekonania, że dla wrażliwej i bogatej wyobraźni, każdy przedmiot, zjawisko, sytuacja czy przeżycie może stać się źródłem fascynującego pomysłu i niepowtarzalnej realizacji.
Charakterystyczne dla niej formy rzeźbiarskie, to sylwetki aniołów, ludzi, pajaców, zwierząt nacechowane indywidualnym wyrazem i metaforyczną treścią. Są niezwykle zróżnicowane. Jedne, subtelne i finezyjne, z gracją oddają urodę kobiecego ciała czy fragmentu natury. Inne, pełne wizualnego rozmachu, balansują na granicy figuracji – jakby niedokończone, wyłaniają się z materii pokryte rysami i wgłębieniami lub wzbogacone ażurami. Odmienny charakter mają portrety odznaczające się misterną ornamentyką i wyszukaną gamą barwną. Odzwierciedlają one fascynację autorki twórczością austriackiego artysty Friedensreicha Hundertwassera. Wdzięczny zestaw tworzą także ceramiczne rysunki i obrazy, wzorowane na ekspresji dziecięcej, są sugestywne, szczere i bezpretensjonalne.
Skłonna do głębokich przemyśleń autorka zwykle układa swoje prace w cykle. W ten sposób narodziły się „Ptaki”, „Tajemniczy ogród”, „Pawie”, „Bukiet”, „Powroty”, „W czerni i bieli”, „Misy”, „Epitafium dla Romka”, „Kochankowie”, „Żydzi polscy”, „Pajace”, „Anioły”, „Kamieniowisko”, „Pielgrzymi” „Panie, panny, panienki”, „Gejzery, „Dotyk”, „Drzewa”, „Projekt Anetka”, „Sukienki” i inne. Marita Benke-Gajda lubi również powroty do wcześniej podjętych tematów, które ożywają w zmienionej formie („Bramy”, „Ptaki”). Jednocześnie powstają nowe serie („Picasso”, „Dla Hundertwassera”, „Pejzaże”, „Woda” czy „Fale”). Szacunek do tworzywa nieodmiennie łączy się w nich z umiejętnością wychodzenia poza estetyczne schematy.
Elementem spajającym twórcze poczynania artystki jest sylwetka kobiety, która występuje w różnych wcieleniach, nierzadko przybierając postać anioła. Obie formy najpełniej oddają charakter jej sztuki.
Nie sposób scharakteryzować całego bogactwa tematycznego i warsztatowego zawartego w dziełach Marity Benke-Gajdy. Symbolicznym odzwierciedleniem jej drogi twórczej jest kolekcja ceramicznych figurek, reliefowych kafli, obrazów i rzeźb w Muzeum Północno-Mazowieckim w Łomży. W 1999 roku artystka zapoczątkowała to unikalne przedsięwzięcie, przekazując do zbiorów łomżyńskiej placówki kilka prac. W kolejnych latach przybywało darów. Obecnie kolekcja liczy 50 obiektów reprezentujących cykle: „Pajace”, „Sny o ceramice”, „Bramy”, „Przechodzenie”, „Kochankowie”, „Anioły”, „Pielgrzymi”, „Panie, panny, panienki”, „Projekt Anetka”, „Choinki”, „Ptaki”. Zbiór rozrasta się obrazując główne etapy drogi twórczej artystki, której dokonania stawiają ją w rzędzie czołowych przedstawicieli polskiej i zagranicznej rzeźby ceramicznej.
Sztuka Marity Benke-Gajdy to sztuka przestrzeni i wyobraźni, niezwykle osobista, a jednocześnie bogata w uniwersalne wartości. Tworzona według zasady harmonii, piękna i dobra, obfitująca w metafory i odniesienia filozoficzne, stanowi poetycki obraz myśli, przeżyć i emocji, który daje się odczytywać na wielu poziomach.
Tekst: Karolina Skłodowska
